CRKVA UZNESENjA MARIJINOG – Apatin

Nakon katastrofalne poplave 1795. godine, koja je u potpunosti uništila veliki deo građevinskog fonda Apatina, krajem 18. i početkom 19. veka započeo je dinamičan period formiranja novog, urbanog dela grada. Pored niza javnih građevina, poput škole, opštinske kuće, mesnice i gostionice, jednu od ključnih urbanističkih tačaka novoformiranog gradskog jezgra predstavljala je sakralna građevina – rimokatolička crkva Uznesenja, odnosno Uspenja Marijinog. Budući da je Apatin u tom periodu imao veliki broj iskusnih majstora zidarske, tesarske i krovopokrivačke struke, koji su bili veoma cenjeni i u široj regiji, realizacija ovog zahtevnog građevinskog poduhvata poverena je jednom od najiskusnijih apatinskih graditelja, Johanu Gemaheru. Pored Apatina, on je učestvovao i u izgradnji niza reprezentativnih i tehnički zahtevnih građevinskih objekata u Somboru i okolini. Nakon konačnog utvrđivanja građevinskog plana, pri čemu se u jednom trenutku odustalo od prvobitnog projekta i odlučilo da se izgradi veći objekat, kao i nakon obezbeđivanja finansijskih sredstava, izgradnja je započeta 1795. godine. Intenzivni građevinski radovi trajali su sve do 1798. godine, kada je crkva završena. Crkva Uspenja Marijinog podignuta je u glavnoj ulici, koja je od tada dobila zvanični naziv Crkvena ulica. Objekat je postavljen neposredno uz regulacionu liniju ulice i predstavlja trobrodnu građevinu, čija dužina iznosi 25 bečkih hvati, a širina 10 hvati. Jedan hvat iznosi 1,896 metara. Crkveni toranj uzdiže se iz pročelja glavne fasade, koja ima karakteristike „Kopf“ stila, odnosno dunavskog baroka. Uz levu stranu apsidalnog dela, koji ima oblik nepotpunog polukruga, nalazi se jednostavna sakristija. Unutrašnjost crkve Uspenja Marijinog prvi put je oslikana 1882. godine, a oslikao ju je pečujski umetnik Maksrajter. Povodom obeležavanja velikog crkvenog jubileja, stogodišnjice izgradnje ovog verskog objekta, unutrašnjost je ponovo oslikana 1898. godine. Za ovaj zahtevan posao bili su angažovani slikari Franc Lor i Karl Grajner, umetnik iz Apatina. Uprkos izuzetnom kvalitetu njihovog rada, kasnije je izvedeno još jedno celovito oslikavanje, koje i danas krasi unutrašnjost crkve. Enterijer ovog sakralnog objekta uređen je u neobaroknom stilu i ukrašen oslikanim ornamentima antropomorfnih, floralnih i geometrijskih oblika. Na svodu centralnog broda nalazi se nekoliko kompozicija sa novozavetnim motivima, izvedenih temperom u tehnici al secco, odnosno slikanjem na suvoj podlozi, kao što je malter. Oslikavanje je povereno apatinskom slikaru Rudolfu Udvariju, koji je 1939. godine, prema predlošcima minhenskog umetnika Riharda Holcnera, uspešno realizovao ovaj, za njega najzahtevniji zadatak. Udvari je prethodno oslikao još nekoliko crkava, a nakon Drugog svetskog rata i enterijer velike sale Doma kulture, kao i jedan zid svečane sale Skupštine opštine Apatin. Prve orgulje za crkvu Uspenja Marijinog izradio je 1797. godine čuveni apatinski graditelj orgulja Kašpar Fišer. Bile su to izuzetne dvomanuelne orgulje sa 16 registara, koje su predstavljale spoj visokog zanatskog i tehnološkog kvaliteta i umetničke vrednosti. Ostale su u upotrebi sve do 1912. godine, kada su zamenjene novim instrumentom. Pored statua svetog Petra i svetog Pavla, koje je poklonio apatinski ribarski esnaf, među umetničkim artefaktima posebno se izdvaja barokna statua Crne Bogorodice, poznate i kao Crna Madona.