APATINSKA SINAGOGA – Apatin

Kada su pripadnici malobrojne jevrejske zajednice u Apatinu ekonomski ojačali u tolikoj meri da su mogli da finansiraju izgradnju namenski podignute bogomolje za zadovoljavanje svojih verskih potreba, prikupljena su sredstva za realizaciju ovog građevinskog poduhvata. Do tada se u te svrhe koristio jedan stambeni objekat za koji su apatinski Jevreji plaćali zakup još u drugoj polovini 18. veka. Taj objekat bio je samo delimično prilagođen osnovnim verskim aktivnostima. Jevrejska bogomolja sagrađena je 1885. godine u neogotičkom stilu, u današnjoj Ulici Ognjena Price, na broju 5. Posebnost sinagoge predstavlja polihromni mural na tavanici, na kojem su prikazane dve ploče Zaveta (hebrejski: luhot habrit) sa deset Božjih zapovesti, ispisanih hebrejskim pismom. Slova su obrnuto orijentisana, zbog čega se tekst može pročitati jedino pomoću ogledala. Po ovoj karakteristici apatinska sinagoga jedinstvena je u svetu. Nakon Drugog svetskog rata, usled gotovo potpunog nestanka jevrejske zajednice u Apatinu, prestala je potreba za korišćenjem sinagoge. Od nekadašnjih 60 apatinskih Jevreja, njih 52 stradalo je nakon deportacije u logore smrti 1944. godine. Zbog toga je objekat 1955. godine prodat predstavnicima Baptističke crkve. Celokupna fasada ostala je nepromenjena, a jedina intervencija bila je postavljanje krsta na vrhu objekta, odnosno na kamenoj ploči sa prikazom luhot habrit. Na taj način simbolično je označena promena namene objekta, iz bogomolje jevrejske u bogomolju baptističke verske zajednice. Uži deo objekta postavljen je neposredno uz regulacionu liniju ulice, što predstavlja odstupanje od tadašnjih zakonskih propisa, prema kojima su pravoslavni i jevrejski verski objekti morali biti povučeni od ulične linije i ograđeni. Na uličnoj fasadi nalaze se dva neogotička prozora, između kojih je smešten mali kružni prozor, odnosno okulus. Fasada ima i dva simetrično postavljena pilastra, dok je zabat ukrašen nizom malih arkada koje prate njegov oblik. Na južnoj, dvorišnoj strani objekta nalazi se niz od četiri kordonska prozora, kao i ulaz u samu sinagogu. Ovakav raspored predstavlja značajno odstupanje od tradicionalnih verskih pravila, prema kojima bi ulaz trebalo da se nalazi na zapadnoj strani objekta.