APATINSKA SINAGOGA – Apatin

Kada su pripadnici malobrojne jevrejske zajednice u Apatinu ekonomski ojačali u dovoljnoj meri da mogu da finansiraju izgradnju namenski podignute bogomolje za obavljanje verskih obreda, prikupljena su sredstva za realizaciju ovog građevinskog poduhvata. Do tada je za potrebe verskih aktivnosti korišćen jedan stambeni objekat, za koji su apatinski Jevreji plaćali zakup još u drugoj polovini XVIII veka. Taj objekat bio je samo delimično prilagođen osnovnim verskim potrebama.

Jevrejska bogomolja izgrađena je 1885. godine u neogotičkom stilu, u današnjoj Ulici Ognjena Price, na broju 5. Posebnost sinagoge predstavlja polihromni mural na tavanici, na kojem su prikazane dve ploče Zaveta (hebrejski: luhot habrit) sa deset Božjih zapovesti, ispisanih hebrejskim pismom. Slova su obrnuto orijentisana, zbog čega se tekst može pročitati jedino pomoću ogledala. Po ovoj karakteristici, apatinska sinagoga predstavlja jedinstven primer u svetu.

Nakon Drugog svetskog rata, usled gotovo potpunog nestanka jevrejske zajednice u Apatinu, prestala je potreba za korišćenjem sinagoge. Od ukupno 60 apatinskih Jevreja, njih 52 stradalo je nakon deportacije u logore smrti 1944. godine. Zbog toga je objekat 1955. godine prodat predstavnicima Baptističke crkve.

Celokupna fasada objekta ostala je nepromenjena, a jedina intervencija odnosila se na postavljanje krsta na njegovom vrhu, odnosno na kamenoj ploči sa prikazom luhot habrit. Na taj način simbolično je označena promena namene objekta – od jevrejske bogomolje do bogomolje baptističke verske zajednice.

Uži deo objekta postavljen je neposredno uz regulacionu liniju ulice, što predstavlja odstupanje od tadašnjih zakonskih propisa, prema kojima jevrejski i pravoslavni verski objekti nisu smeli biti postavljeni neposredno uz uličnu liniju, već su morali biti povučeni i ograđeni.

Na uličnoj fasadi nalaze se dva neogotička prozora, između kojih je smešten mali kružni prozor, odnosno okulus. Fasadu dodatno oblikuju dva simetrično postavljena pilastra, dok je zabat ukrašen nizom malih arkada koje prate njegov oblik. Na južnoj, dvorišnoj strani objekta nalazi se niz od četiri kordonska prozora, kao i ulaz u samu sinagogu. Ovakav raspored predstavlja značajno odstupanje od tradicionalnih verskih pravila, prema kojima bi ulaz trebalo da se nalazi na zapadnoj strani objekta.