PROMOCIJA KNjIGE PISMA IZ ŠIDA MARIJE DEMŠAR

Povodom manifestacije „Dani evropske baštine“ Galerija Matice srpske u saradnji sa Galerijom slika „Sava Šumanović“ u Šidu priređuje promociju knjige Pisma iz Šida Marije Demšar. U pitanju je nesvakidašnja i nadasve emotivna priča o spletu životnih okolnosti koje su u Drugom svetskom ratu povezale porodicu velikog srpskog slikara Save Šumanovića i slovenačku prognanicu Mariju Demšar.
Nakon pozdravne reči mr Tijane Palkovljević Bugarski, upravnice Galerije Matice srpske, o knjizi će govoriti Vesna Burojević, direktorica Galerije slika „Sava Šumanović“ u Šidu i Žana Gvozdenović, istoričarka umetnosti.
Priča je otpočela pre nekoliko godina susretom sa dr Marijom Stanonik (etnolog, folklirista i lingvista) iz Ljubljane, ćerkom Marije Demšar, koja je majčina pisma ustupila Galeriji slika „Sava Šumanović“ i dozvolila da se ista prevedu na srpski jezik i objave. Knjiga je objavljena 2014. godine u izdanju Galerije slika „Sava Šumanović“ a priredile su je dr Marija Stanonik i Vesna Burojević.
Marija Demšar, prognanica iz Slovenije, provela je ratne godine u kući Perside i Save Šumanovića. U Šid je došla septembra 1941. i u njemu ostala do kraja rata, do avgusta 1945. Sve vreme izgnanstva pisala je svojoj porodici u Sloveniju i time, i ne znajući, postala svedok života u porodici Šumanović tokom rata i svedok stradanja Save Šumanovića i tuge njegove majke Perside.
U knjizi Pisma iz Šida objavljen je prevod 28 sačuvanih pisama i dopisnica koje je Marija Demšar pisala u periodu od 20. septembra 1941. do 10. avgusta 1945. godine, kao i prevod teksta iz zapisnika (kako naziva beležnicu) u koji je Marija brižljivo zapisivala sve što je smatrala značajnim. Nakon uvodnog komentara u vidu uspomena dr Marije Stanonik, koja je napisala i pojedine napomene uz pisma, što je na kraju svake napomene i označeno, knjiga započinje Zapisnikom o putovanju u kojem je Marija precizno opisala svih 10 dana puta od Slovenije do Šida. Završava se, po želji dr Marije Stanonik, takođe prevodom iz iste beležnice, receptima, savetima i uputstvima za domaćinstvo koje je Marija zapisala smatrajući da će joj biti od koristi u budućnosti i koje je ponela sa sobom.
Mlada devojka iz Slovenije je u pismima svojoj porodici veoma slikovito iznosila utiske o svakodnevnom životu i sa puno detalja opisala svoju novu sredinu. Zahvaljujući njenim opisima kuće i poslova koje je obavljala u njoj, moguće je u fragmentima rekonstruisati život domaćinstva Šumanovićevih. Odnos Perside Šumanović i Marije Demšar razvijao se tokom ratnih godina. Bile su po svemu veoma različite: po starosti, veroispovesti, obrazovanju, socijalnom statusu i, dodatno, opterećene jezičkom barijerom. Na početku su bile veoma zvanične i na distanci, međutim, teške životne prilike su ih zbližile. Savu Šumanovića, Marija Demšar pominje nekoliko puta, i tom prilikom do detalja opisuje njegov dnevni raspored. Takođe, spletom životnih okolnosti i puteva ona je bila i svedok njegovog stradanja.
Pisma iz Šida Marije Demšar predstavljaju svedočanstvo života mlade devojke u potpuno novoj sredini, u ratnim uslovima. Pisana kao sasvim lična, trebalo je da održe vezu između prognanice i njene porodice. Međutim, činjenicom da su nastala u kući porodice jednog od najznačajnijih srpskih slikara, Save Šumanovića, postala su dragocena naučna građa.
Nakon promocije biće prikazan umetničko-dokumentarni film „Slikar i beračica grožđa“ koji je snimio reditelj Nikola Lorencin, inspirisan pričom o Mariji Demšar, pismima, umetniku i ratnim godinama u Šidu. Marija se sećala kako joj je Gospodin (Sava Šumanović) jednom rekao da stavi korpu na rame i da mu tako pozira. Dr Marija Stanonik prepoznala je po figuri i stavu svoju majku kao jednu od devojaka na triptihu Beračice. Kao što je Sava Šumanović završivši ovaj triptih otišao u večnost, tako je i devojka iz Slovenije, prognanica naslikana na triptihu, na neki način zauvek ostala u Šidu.

Za sve informacije možete se obratiti Snežani Mišić na 021/4899015 i 069/1103050.
Srdačan pozdrav
PR služba GMS