DIGITALNA ARHIVA I VODIČ KROZ PANČEVO

Pančevo, grad na ušću Tamiša u Dunav, nije samo industrijsko i trgovačko središte, već i tihi muzej na otvorenom. Njegove ulice, trgovi i fasade čuvaju slojeve prošlosti – od vojnih utvrđenja i carskih granica do građanskih palata, hramova i škola u kojima su sazrevale ideje, umetnost i čitave generacije. Svaka zgrada, svaki kamen, čuva deo identiteta grada koji je vekovima stajao na raskršću puteva, kultura i epoha.

Čitaoci mogu uživati sada i u digitalnoj arhivi i vodiču kroz Pančevo — sa fokusom na istoriju i kulturne tragove grada na portalu Elidon.rs

Zgrada Magistrata – srce stare varoši

U samom središtu Pančeva uzdiže se zgrada nekadašnjeg Magistrata, završena 1838. godine. Sa skladnim proporcijama i spojem neoklasicizma, bidermajera i rundbogenstila, ona je simbol građanskog duha i emancipacije Pančeva. U njenim zidovima nekada je stolovala gradska vlast, a ispred nje se odvijao život – pijace, svečanosti, protesti i dočeci. Danas je u njoj Narodni muzej Pančeva, koji čuva uspomenu na slikare poput Uroša Predića, Olje Ivanjicki, Milana Butozana, Zore Petrović, Stojana Trumića, Milorada Bate Mihailovića …

Crkve – duhovni stubovi zajednice

Pančevo je oduvek bilo grad različitih naroda i vera, pa su njegove crkve i danas najlepši čuvari te raznolikosti.
Najpoznatija među njima je Crkva Uspenja Presvete Bogorodice, poznata i kao Crkva s dva tornja. Sagrađena 1810. godine, predstavlja remek-delo klasicizma, sa ikonostasom koji je oslikao Konstantin Danil, jedan od najvećih slikara 19. veka.
Nasuprot njoj, Katolička crkva Svetog Karla Boromejskog, podignuta 1758. godine, svedoči o multinacionalnom duhu Pančeva. Njena jednostavna, ali dostojanstvena fasada spaja srednjoevropsku strogost i južnoslovensku toplinu.
Tu je i Evangelistička crkva, podignuta 1906. godine zahvaljujući zalaganju znamenitih Pančevaca – Vajferta, Vitigšlagera, Svetislava Kasapinovića i drugih. Njena arhitektura i istorija svedoče o bogatom duhovnom mozaiku grada.

Od kasarni do palata – tragovi vojne i građanske prošlosti

Štapska zgrada podignuta 1835. godine, prvobitno je služila austrijskoj vojsci. Krajem 19. veka, u novom ruhu neorenesanse, postaje “Grand Hotel Hungaria“, jedan od najprestižnijih objekata tadašnjeg Pančeva.
Kompleks Vajfertove pivare, podignut još 1722. godine, najstariji je industrijski objekat u regionu i svedočanstvo o začetku privrednog razvoja ovih krajeva. Proglašen je kulturnim dobrom od velikog značaja – makar na papiru. U stvarnosti, ovo dragoceno zdanje i danas čeka svoju obnovu.
Dom Olge Smederevac bio je između dva rata centar kulturnog života i okupljanja srpske inteligencije. Tu su dolazili Miloš Crnjanski, Uroš Predić, Veljko Petrović, Isidora Sekulić, Marko Murat i Milan Butozan. Olga je bila njihova mecena, prijatelj i pokrovitelj umetnosti.
Dijagonalno preko ulice nalazi se Vitigšlagerova palata iz 1906. godine – arhitektonsko remek-delo i jedno od najupečatljivijih zdanja pančevačke građanske epohe.

Mostovi, kasarne i tvrđave – vojna prošlost grada

Pančevo je vekovima imalo strateški značaj. Austrijska vojska je ovde podigla tvrđavu i kasarne, a grad je dugo bio središte Banatske vojne granice. Tragovi tog vremena i danas su vidljivi – u pravilnim uličnim rasterima, u starim zgradama nekadašnjih vojnih komandi i u svesti stanovnika koji su vekovima živeli na granici carstava.

Grad koji diše istoriju

Šetajući Pančevom, ne može se oteti utisku da vreme ovde nije nestalo, već da mirno živi uz sadašnjost. Na fasadama i uličnim ćoškovima još se prepoznaje pečat austrougarske urednosti, srpske narodne duše i građanske smelosti.
Istorijski objekti Pančeva nisu samo lepi primeri arhitekture – oni su živi svedoci razvoja jednog grada, čije je srce izgrađeno od kamena, ali i od uspomena.

Sve pomenute objekte i mnoge druge možete istražiti na interaktivnoj mapi Istorijskih objekata Pančeva ili pogledati kako su nekad izgledali na starim razglednicama Pančeva.

 Tekst i fotografije: Elidon.rs (Vukan Karadžić)